Bài 30. Phong trào yêu nước chống Pháp từ đầu thế kỉ XX đến năm 1918 – Lịch sử 8

Phát huy tinh thần yêu nước, tinh thần tự cường dân tộc, đến những năm đầu của thế kỉ XX, các phong trào đấu tranh chống Pháp vẫn diễn ra vô cùng mạnh mẽ. Đó là những phong trào nào, diễn biến và kết quả ra sao? chúng ta cùng nhau tìm hiểu trong bài học ngày hôm nay.

A. Lý thuyết

I. PHONG TRÀO YÊU NƯỚC TRƯỚC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT 

1. Phong trào Đông Du ( 1905-1909) :

* Đón nhận con đường cứu nước theo hướng dân chủ tư sản , Phan Bội Châu sang Nhật cầu viện vì:
+ Nước Nhật cùng màu da, cùng văn hóa Hán học .
+ Đi theo con đường tư bản Châu Au đã giàu mạnh .
+ Đánh thắng đế quốc Nga .
* Năm 1904 Phan Bội Châu lập Hội Duy Tân với chủ trương: đánh Pháp lập nước Việt Nam độc lập theo hướng dân chủ tư sản
* Năm 1905 Phan Bội Châu sang Nhật nhờ giúp đánh Pháp ,đưa người sang Nhật học đó là phong trào Đông Du ( 200 người )
* 9-1908 Pháp- Nhật cấu kết trục xuất người Việt Nam và Phan Bội Châu ra khỏi Nhật .
* Hội Duy Tân ngừng hoạt động , phong trào Đông Du tan rã
* Tác động : khuấy động lòng yêu nước , cổ vũ tinh thần dân tộc .
* Chủ trương bạo động vũ trang để giành độc lập là đúng, nhưng tư tưởng cầu viện là sai.

 

Phong trao yeu nuoc chong Phap tu dau the ki XX den nam 1918
Phan Bội Châu ( ngồi), Cường Để (đứng)
Phong trao yeu nuoc chong Phap tu dau the ki XX den nam 1918
Một số lưu học sinh trong phong trào Đông Du(1905-1909)

 

2. Đông Kinh Nghĩa Thục 1907 

* Tại Bắc Kỳ có cuộc vận động cải cách văn hóa xã hội theo lối tư sản
* Tháng 3-1907 Lương văn Can, Nguyễn Quyền ,Lê Đại , Vũ Hoành mở trường Đông Kinh Nghĩa Thục tại Hà Nội sau đó lan rộng ra ngoại thành và nhiều tỉnh
* Mục đích : nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài,bồi dưỡng lòng yêu nước .
* Hình thức và nội dung hoạt động :

-Học phổ thông các bài : địa lý, lịch sử, khoa học thường thức .
-Diễn thuyết , bình văn , xuất bản sách báo nhằm bồi dưỡng lòng yêu nước , truyền bá nội dung học tập và nếp sống mới .
-Trường mở rộng ra các tỉnh, số học sinh lên tới 1.000 người .
-Tháng 11- 1907 , thực dân Pháp giải tán Đông Kinh Nghĩa Thục , tịch thu sách vở tài liệu , Lương văn Can , Hoàng Tăng Bí… bị bắt.
+ Tác động :là một tổ chức cách mạng , nâng cao lòng yêu nước ,phát triển văn hóa , giáo dục tư tưởng chống phong kiến hủ lậu ,hỗ trợ phong trào Đông Du và Duy Tân .

 

Phong trao yeu nuoc chong Phap tu dau the ki XX den nam 1918
Sĩ phu phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục

 

3. Cuộc vận động Duy Tân và phong trào chống thuế ở Trung Kỳ- 1908 

Cuộc vận động Duy Tân ( theo cái mới ) diễn ra sôi nổi tại Trung Kỳ .
Lãnh đạo là Phan Châu Trinh , Huỳnh Thúc Kháng
+ Mục đích :Vận động cải cách ( theo cái mới ) và khai dân trí
+ Hình thức và nội dung hoạt động :
-Mở trường, diễn thuyết các đề tài xã hội , tình hình thế giới .
-Đả phá hủ tục phong kiến , lạc hậu .
-Đua nhau cắt tóc ngắn , mặc áo ngắn , đả kích quan lại xấu .
-Mở mang công thương nghiệp .
-Năm 1908 do ảnh hưởng của phong trào Duy Tân nên phong trào chống đi phu, chống thuế diễn ra ở Quảng Nam , Quảng ngãi rồi lan ra khắp các tỉnh Trung Kỳ .
-Thực dân Pháp đàn áp ,bắt bớ , tù đày Phan Châu Trinh , Trần Quý Cáp

4. Điểm giống nhau và khác nhau 

* Điểm giống nhau : đều là phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản , do các sĩ phu nho học lãnh đạo .
* Điểm khác nhau :
+ Phong trào Đông Du do Duy Tân Hội chủ trương :vũ trang chống Pháp giành độc lập dân tộc .
+ Đông Kinh Nghĩa Thục ở Hà Nội : bạo động ôn hòa , nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài.
+ Phong trào DuyTânởTrung Kỳ:vận động cải cách (theo cái mới) và khai dân trí.

II. Phong trào yêu nước trong thời kỳ chiến tranh thế giới thứ nhất ( 1914- 1918)
1 . Chính sách của thực dân Pháp ở Đông Dương trong thời chiến

-Từ chỗ chuyên canh cây lúa chuyển sang trồng các cây công nghiệp phục vụ chiến.
-Tăng cường bắt nông dân đi lính , thu hẹp điện tích trồng lúa , đời sống nhân dân khó khăn .
– Pháp đầu tư vào công nghiệp nên công nghiệp VN khởi sắc . Giai cấp tư sản dân tộc có điều kiện vươn lên .
-Nhằm cung cấp cho chiến trường Pháp trong chiến tranh thế giới thứ hai .
-Pháp dùng nhiều thủ đọan chính trị ,văn hóa lừa bịp để ru ngủ nhân dân ta .
-Đó là nguyên nhân bùng nổ các cuộc đấu tranh từ 1914-1918

2. Vụ mưu khởi nghĩa ở Huế ( 1916) Khởi nghĩa của binh lính và tù chính trị ở Thái Nguyên ( 1917)
a. Vụ mưu khởi nghĩa ở Huế ( 1916) 

-Thái Phiên ,Trần Cao Vân ,Vua Duy Tân bí mật liên lạc với binh lính tại Huế ( để đưa sang chiến trường Châu Âu ) tiến hành khởi nghĩa .
-Đêm 3 rạng sáng 4- 5- 1916 khởi nghĩa tại Huế , nhưng kế hoạch bị bại lộ , thực dân Pháp thẳng tay đàn áp ; Thái Phiên và Trần Cao Vân bị tử hình , vua Duy Tân bị đày ở Châu Phi .
Thất bại do :lãnh đạo , tổ chức còn non kém , thời cơ chưa chín muồi , tư tưởng quân chủ lập hiến đã lạc hậu .

b. Khởi nghĩa của binh lính và tù chính trị ở Thái Nguyên ( 1917) 

+ Nguyên nhân khởi nghĩa : do chính sách bóc lột của Pháp , binh lính Việt Nam trong quân đội Pháp đưa đi làm bia đỡ đạn nên bất bình nổi dậy
+Tù chính trị Lương Ngọc Quyến cùng với Đội Cấn khởi nghĩa đã giết chết được tên Giám binh Pháp , phá nhà lao, thả tù chính trị , chiếm các công sở và làm chủ tỉnh Thái Nguyên .
+ Nghĩa quân chiến đấu dũng cảm , Lương Ngọc Quyến và Đội Cấn hy sinh .
+ Thất bại do nổ ra tự phát , bị động không có chương trình hành động cụ thể .
* So sánh :Vụ mưu khởi nghĩa ở Huế ( 1916) . Khởi nghĩa của binh lính và tù chính trị ở Thái Nguyên ( 1917) :
+ Giống nhau : lực lượng tham gia đều là binh lính người Việt trong quân đội Pháp , tù chính trị , nhân dân địa phương ; thành phần lãnh đạo là những sĩ phu yêu nước có tư tưởng tiến bộ .
+ Khác nhau : ở Huế có sự tham gia của Vua Duy Tân .

3. Những hoạt động của Nguyễn Tất Thành sau khi ra đi tìm đường cứu nước 

– Hồi nhỏ tên là Nguyễn Sinh Cung, sau đổi là Nguyễn Tất Thành, sinh ngày 19-5-1890 tại xã Kim Liên , huyện Nam Đàn, Nghệ An.
– Người lớn lên giữa lúc nước nhà bị mất vào tay thực dân Pháp .
– Các cuộc khởi nghĩa thất bại và không tán thành đường lối hoạt động của các cụ , Người quyết định đi sang phương Tây tìm con đường cứu nước mới.
– Giữa năm 1911, tại cảng Nhà Rồng (Sài gòn), Nguyễn Ái Quốc lấy tên là Nguyễn văn Ba , làm phụ bếp cho tàu La Tut sơ Tơ rê vin, để sang Pháp.
– Người qua nhiều nước Châu Phi, châu Mỹ, châu Âu
– Người trở lại Pháp năm -1917. Người làm nhiều nghề ,trực tiếp học tập và rèn luyện ở giai cấp công nhân.
– Người tham gia Hội những người Việt Nam yêu nước , viết báo , tranh thủ các buổi mít tinh để tố cáo tội ác của thực dân Pháp , và tuyên truyền cách mạng Việt nam .
– Sống và hoạt động trong phong trào công nhân Pháp , ảnh hưởng của cách mạng tháng Mưởi Nga , tư tưởng của người có những biến chuyển , hướng cách mạng xã hội chủ nghĩa.
– Hoạt động của người rất đúng hướng tạo điều kiện để cách mạng Việt Nam bắt gặp chân lý cứu nước của thời đại : chủ nghĩa Mác –Lê nin.
* Các nhà yêu nước trước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh , hướng theo phương Đông , nhưng thất bại.
* Nguyễn Tất Thành hướng theo phương Tây , gặp ánh sáng của cách mạng tháng Mười Nga và tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lê nin.

B. Bài tập

Câu 1: Đặc điểm nổi bật của phong trào yêu nước trong những năm 1914 – 1918

Trả lời:

Đặc điểm nổi bật của phong trào yêu nước trong những năm 1914 – 1918 :
– Lực lượng tham gia gồm đông đảo các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là vai trò của binh lính người Việt trong quân đội Pháp.
– Phương pháp đấu tranh chủ yếu là khởi nghĩa vũ trang.
– Địa bàn : diễn ra lẻ tẻ từ Bắc đến Nam.
– Kết quả Ế. đều lần lượt bị thất bại.

Câu 2: Bảng thống kê các phong trào yêu nước chủ yếu đầu thế kỉ XX:

Trả lời:

Bảng thống kê các phong trào yêu nước chủ yếu đầu thế kỉ XX

Câu 3: Trình bày những nét lớn về hai cuộc khởi nghĩa của binh lính ở Huế và Thái Nguyên

Trả lời:

Về hai cuộc khởi nghĩa của binh lính ở Huế và Thái Nguyên :
– Vụ mưu khởi nghĩa ở Huế:
+ Do Thái Phiên, Trần Cao Vân cầm đầu, có mời vua Duy Tân tham gia.
+ Chỗ dựa chủ yếu là binh lính Việt Nam trong quân đội Pháp.
+ Kết quả : Kế hoạch khởi nghĩa bị bại lộ. Thái Phiên, Trần Cao Văn bị xử tử, vua Duy Tân bị bắt đi đày.
– Khởi nghĩa của binh lính ở Thái Nguyên :
+ Nguyên nhân : Binh lính Việt Nam bị bạc đãi. căm phẫn vì phải làm bia đỡ đạn… Họ phối hợp với tù chính trị ở Thái Nguyên, do Lương Ngọc Quyến, Trịnh Văn Cấn lãnh đạo, đứng lên khởi nghĩa vào đêm 30 rạng sáng 31 – 8 – 1917.
+ Kết quả : Nghĩa quân chiếm dược tinh lị, tuyên bố “Thái Nguyên độc lập” nhưng sau 5 tháng chiến đấu, khởi nghĩa đã bị dập tắt
+ Ý nghĩa : Để lại nhiều bài học kinh nghiệm về khởi nghĩa vũ trang như chuẩn bị, thời cơ…

Câu 4: Hoạt động của Đông Kinh nghĩa thục

Trả lời:

+ Tháng 3 – 1907. Lương Vãn Can, Nguyễn Quyền lập trường học lấy tên là Đông Kinh nghĩa thục. Trường dạy các môn khoa học thường thức, tổ chức các buổi diễn thuyết, bình văn, xuất bản sách báo tuyên truyền tinh thần yêu nước…
+ Phạm vi hoạt động khá rộng : Hà Nội, Hà Đông, Sơn Tây, Bắc Ninh. Hims Yên, Hải Dương, Thái Bình…
+ Tháng 11 – 1907, thực dân Pháp ra lệnh đóng cửa trường.

Câu 5: Một số điểm giống và khác nhau giữa các phong trào yêu nước đầu thế kỉ XX với phong trào yêu nước cuối thế kỉ XIX

Trả lời:

Một số điểm giống và khác nhau giữa các phong trào yêu nước đầu thế kỉ XX với phong trào yêu nước cuối thế kỉ XIX :
– Giống nhau : Phong trào yêu nước trong cả hai giai đoạn đều thể hiện tinh thần yêu nước, chống Pháp để giành độc lập tự do cho dân tộc.
– Khác nhau :

Những chuyên mục hay của Lịch sử lớp 8:

Bài học trên đây chúng tôi đã khái quát diễn biến của các phong trào đấu tranh yêu nước tiêu biểu trước chiến tranh và trong chiến tranh thế giới lần thứ nhất. Với những kiến thức và bài tập trên đây, hi vọng có thể giúp ích cho quá trình học tập của các bạn.

 

Bài viết liên quan