Bài 33: Việt Nam trên đường đổi mới đi lên chủ nghĩa xã hội (từ năm 1986 đến năm 2000) – Lịch sử 9

Theo sát tình hình thế giới có nhiều chuyển biến, các nước lớn phát triển kinh tế vượt bậc. Việt Nam cần có những chính sách thay đổi phù hợp với cuồng quay của hiện đại. Năm 1986, Nhà nước quyết định đổi mới nhiều mặt trên con đường đi lên chủ nghĩa xã hội.

A. Tìm hiểu lý thuyết

viet nam trong thoi ki doi moi
Nhà máy thủy điện Yaly nằm trên lưu vực sông Sê San thuộc địa phận tỉnh Kon Tum

I. Đường lối đổi mới của Đảng.

1. Hoàn cảnh đổi mới:

a. Trong nước:

– Sau khi đất nước thống nhất , chúng ta thực hiện 2 kế hoạch Nhà nước 5 năm,đạt được những thắng lợi đáng kể, nhưng gặp không ít khó khăn, yếu kém ngày càng trầm trọng.

– Đất nước trong tình trạng khủng hoảng về kinh tế xã hội.

b. Thế giới:

– Do tác động của cuộc cách mạng khoa học – kĩ thuật.

– Sự khủng hoảng của Liên Xô và Đông Âu.

– Quan hệ quốc tế có nhiều thay đổi.

Nên Đảng chủ trương đổi mới.

viet nam trong thoi ki doi moi 1
Đại hội thứ VI của Đảng tại Hội trường Ba Đình- Hà Nội (15 đến 18-12-1986)

2. Đường lối đổi mới:

– Đường lối đổi mới được đề ra từ Đại hội VI (12/1986) được bổ sung và điều chỉnh ở Đại hội VII, VIII, IX.

– Nội dung:

+ Đổi mới không có nghĩa là thay đổi mục tiêu CNXH mà cho mục tiêu ấy thực hiện có hiệu quả, với những bước đi thích hợp.

+ Đổi mới phải toàn diện, đồng bộ từ kinh tế chính trị đến tổ chức, tư tưởng, văn hóa đổi mới kinh tế luôn gắn liền với chính rị, nhưng trọng tâm là đổi mới kinh tế.

II. Việt Nam trong 15 năm thực hiện đường lối đổi mới (1986 – 2000).

1. Kế hoạch 5 năm 1986 – 1990.

a. Mục tiêu:

– Cả nước tập trung lực lượng giải quyết 3 chương trình kinh tế: lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng và xuất khẩu.

b. Thành tựu:

– Lương thực : từ chỗ thiếu ăn thường xuyên.

+ 1989: ta xuất 1,5 triệu tấn gạo, đứng thứ 3 thế giới.

+ 1990: Bảo đảm lương thực có xuất khẩu.

+ Hàng tiêu dùng dồi dào hơn, hàng hóa trong nước sản xuất tăng.

+ Kinh tế đối ngoại phát triển nhanh, mở rộng cả về quy mô lẫn hình thức.

+ Từ 1989, bắt đầu xuất hàng có giá trị là gạo và dầu thô.

Đời sống nhân dân ổn định hơn.

viet nam trong thoi ki doi moi 2
Xuất khẩu gạo tại cảng Hải Phòng

2. Kế hoạch 5 năm (1991 – 1995):

a. Mục tiêu:

– Cả nước phấn đấu vượt qua mọi khó khăn, thử thách, ổn định và phát triển kinh tế – xã hội, tăng cường ổn định chính trị, về cơ bản đưa nước ta thoát khỏi khủng hoảng.

b. Thành tựu:

– Tình trạng đình đốn sản xuất và rối ren trong lưu thông được khắc phục.

– Kinh tế tăng trưởng nhanh, GDP 8,2%, nạn lạm phát bị đẩy lùi.

– Kinh tế đối ngoại phát triển.

– Vốn đầu tư nước ngoài tăng nhanh.

– Hoạt động khoa học gắn liền với kinh tế, xã hội.

3. Kế hoạch 5 năm (1996 – 2000):

a. Mục tiêu:

– Tăng trưởng kinh tế nhanh, hiệu quả cao, bền vững đi đôi với giải quyết những vấn đề bức xúc của xã hội.

– Bảo đảm an ninh, giữ vững quốc phòng.

– Cải thiện đời sống nhân dân.

– Nâng cao tích lũy từ nội bộ nền kinh tế.

b. Thành tựu:

– Kinh tế tăng trưởng khá, GDP 7% năm.

– Nông nghiệp phát triển liên tục.

– Kinh tế đối ngoại tiếp tục phát triển, trong 5 năm xuất khẩu đạt 51,6 tỉ USD:

+ Nhập khẩu 61 tỉ USD.

+ Vốn đầu tư nước ngoài đưa vào thực hiện được 10 tỉ USD.

– Khoa học – Công nghệ chuyển biến tích cực.

– GD đào tạo phát triển nhanh.

– Chính trị, xã hội cơ bản ổn định.

– An ninh quốc phòng tăng cường.

– Quan hệ đối ngoại mở rộng.

viet nam trong thoi ki doi moi 3
Thành phố bên sông Hàn

4. Ý nghĩa lịch sử của đổi mới:

– Những thành tựu của 15 năm đổi mới đã làm tăng sức mạnh tổng hợp thay đổi bộ mặt đất nước và đời sống nhân dân.

– Củng cố vững chắc độc lập dân tộc và chế độ XHCN.

– Nâng cao vị thế nước ta trên thị trường quốc tế.

5. Hạn chế yếu kém:

– Kinh tế phát triển chưa vững chắc, hiệu quả và sức cạnh tranh thấp.

– Một số vấn đề văn hóa xã hội còn bức xúc gay gắt, chậm giải quyết.

– Tình trạng tham nhũng suy thoái về chính trị, đạo đức lối sống ở 1 số cán bộ Đảng viên còn nghiêm trọng.

B. Bài tập

Câu 1: Cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta chuyển sang thực hiện đường lối đổi mới trong hoàn cảnh đất nước và thế giới như thế nào ?

– Qua 10 năm thực hiện cách mạng xã hội chủ nghĩa, với hai kế hoạch Nhà nước 5 năm, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn trên các lĩnh vực, nhưng cũng gặp không ít khó khăn và yếu kém. Những khó khăn ngày càng lớn làm cho đất nước ta rơi vào tình trạng khủng hoảng, trước hết là khủng hoảng kinh tế, xã hội.

– Tác động của cuộc cách mạng khoa học -kĩ thuật, những thay đổi của tình hình thế giới và trong quan hệ giữa các nước, nhất là đứng trước cuộc khủng hoảng toàn diện ngày càng trầm trọng ờ Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa khác, cũng đòi hỏi Đảng và Nhà nước ta phải đổi mới.

– Để đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng và phát triển đi lên, đòi hỏi Đảng và Nhà nước ta phải đổi mới. Như vậy, đổi mới đất nước là một yêu cầu tất yếu.

Câu 2: Theo em, phải hiểu đổi mới (đất nước đi lên chủ nghĩa xã hội ) như thế nào ?

Đổi mới đất nước đi lên chủ nghĩa xã hội không phải là thay đổi mục tiêu chủ nghĩa xã hội, mà là làm cho mục tiêu ấy được thực hiện có hiệu quả bằng những quan điểm đúng đắn vé chủ nghĩa xã hội, những hình thức, bước đi và biện pháp thích hợp. Đổi mới phải toàn diện và đồng bộ, từ kinh tế, chính trị đến tổ chức, tư tưởng, văn hóa ; đổi mới kinh tế phải gắn liền với đổi mới chính trị, nhưng trọng tâm là đổi mới kinh tế.

Câu 3: Nhân dân ta đạt được những thành tựu gì trong việc thực hiện ba kế hoạch Nhà nước 5 năm (1986 – 1990, 1991 – 1995,1996 – 2000) ?

– Trong kế hoạch 5 năm (1986 – 1990), cả nước tập trung sức người sức của nhằm thực hiện nhiệm vụ, mục tiêu của ba chương trình kinh tế : lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu.

Kết quả là nước ta từ chỗ thiếu ăn hàng năm (năm 1988, ta phải nhập hơn 45 vạn tấn gạo), đến năm 1990, đã đáp ứng nhu cầu trong nước, có dự trữ và xuất khẩu, góp phần quan trọng ổn định đời sống nhân dân. Hàng hóa trên thị trường dồi dào, nhất là hàng tiêu dùng, trong đó nguồn hàng sản xuất trong nước tăng. Các cơ sở sản xuất đã gắn chặt với nhu cầu thị trường.

Kinh tế đối ngoại phát triển nhanh và mở rộng về quy mô, hình thức. Hàng xuất khẩu tăng ba lần. Từ năm 1989, ta mở rộng thêm hàng xuất khẩu có giá trị lớn như gạo, dầu thô ; năm 1989, ta xuất khẩu 1,5 triệu tấn gạo (đứng hàng thứ ba sau Thái Lan và Mĩ).

– Trong kế hoạch 5 năm (1991 – 1995), cả nước phấn đấu vượt qua khó khăn thử thách, ổn định và phát triển kinh tế, xã hội, tăng cường ổn định chính trị, đưa nước ta về cơ bản ra khỏi tình trạng khủng hoảng.

Sau 5 năm thực hiện kế hoạch (1991 -1995), tình trạng đình đốn trong sản xuất, rối ren trong lưu thông được khắc phục. Kinh tế tăng trưởng nhanh, tổng sản phẩm trong nước tăng bình quân hàng năm là 8,2%.
Nạn lạm phát ở mức cao từng bước bị đẩy lùi. Kinh tế đối ngoại phát triển, thị trường xuất nhập khẩu mở rộng, nguồn vốn đầu tư của nước ngoài tăng nhanh.

Hoạt động khoa học và công nghệ gắn bó hơn với nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội, thích nghi dần với cơ chế thị trường.

– Trong kế hoạch 5 năm (1996 – 2000), mục tiêu đề ra là tăng trưởng kinh tế nhanh, hiệu quả cao và bền vững đi đôi với giải quyết những vấn đề bức xúc về xã hội ; bảo đảm quốc phòng, an ninh ; cải thiện đời sống nhân dân ; nâng cao tích luỹ từ nội bộ nền kinh tế.

Sau 5 năm thực hiện kế hoạch (1996 – 2000), nền kinh tế vẫn giữ được nhịp độ tăng trưởng khá, tổng sản phẩm trong nước tăng bình quân hàng năm 7%. Nông nghiệp phát triển liên tục, góp phần quan trọng vào mức tăng trưởng chung và giữ vững ổn định kinh tế, xã hội.

Kinh tế đối ngoại tiếp tục phát triển. Trong 5 năm, xuất khẩu đạt 51,6 tỉ USD, tăng bình quân hàng năm 21% ; nhập khẩu đạt 61 tỉ USD. tăng bình quân hàng năm 13,3%; vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài đưa vào thực hiện đạt 10 tỉ USD, gấp 1,5 lần so với 5 năm trước.

Khoa học và công nghệ có bước chuyển biến tích cực. Giáo dục và đào tạo có bước phát triển mới cả về quy mô, chất lượng, hình thức đào tạo và cơ sở vật chất.

Tình hình chính trị, xã hội cơ bản ổn định, quốc phòng, an ninh được tăng cường. Quan hệ đối ngoại không ngừng được mở rộng.

Những thành tựu đạt được trong 15 năm thực hiện ba kế hoạch Nhà nước 5 năm (1986 – 2000) đã tăng cường sức mạnh tổng hợp, làm thay đổi bộ mặt của đất nước và cuộc sống của nhân dân, củng cố vững chắc độc lập dân tộc và chế độ xã hội chủ nghĩa, nâng cao vị thế, uy tín của nước ta trên trường quốc tế.

Câu 4: Nêu những khó khăn, tồn tại về kinh tế – văn hóa sau 15 năm thực hiện đường lối đổi mới (1986 – 2000) ?

Bên cạnh thành tựu và tiến bộ, chúng ta gặp không ít khó khăn và yếu kém trên nhiều mặt:

– Nền kinh tế phát triển chưa vững chắc, hiệu quả và sức cạnh tranh thấp.

– Một số vấn đề văn hóa, xã hội còn bức xúc và gay gắt, chậm được giải quyết.

– Tình trạng tham nhũng, suy thoái về tư tưởng chính trị đạo đức, lối sống ở một bộ phận cán bộ, đảng viên là rất nghiêm trọng.

Tình hình đó đòi hỏi nhân dân ta, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chính phủ không ngừng phấn đấu để vươn tới những đỉnh cao mới theo con đường đúng đắn đã được xác định : dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Câu 5: Trình bày ý nghĩa của những thành tựu về kinh tế – văn hóa trong 15 năm thực hiện đường lối đổi mới (1986 – 2000)?

Ý nghĩa:

– Những thành tựu của 15 năm đổi mới (1986 – 2000) chứng tỏ đường lối đổi mới của Đảng là đúng đắn, bước đi của công cuộc đổi mới về cơ bản là phù hợp, được đông đảo quần chúng ủng hộ.

– Việc mở rộng quan hệ quốc tế, chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, giữ vững môi trường hòa bình, tạo thêm nhiều thuận lợi để đổi mới và phát triển kinh tế – xã hội với nhịp độ nhanh hơn.

– Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi và thành công, Việt Nam cũng đứng trước nhiều khó khăn, thử thách, đòi hỏi sự nỗ lực vươn lên tranh thủ thời cơ, đẩy lùi nguy cơ và tiến kịp thời đại.

Một số chuyên mục của Lịch sử 9:

Những thành tựu của 15 năm đổi mới (1986 – 2000) chứng tỏ đường lối đổi mới của Đảng là đúng đắn, bước đi của công cuộc đổi mới về cơ bản là phù hợp, được đông đảo quần chúng ủng hộ. Nền kinh tế- văn hóa nước nhà phát triển hơn do có nhiều cơ hội tiếp xúc với thế giới nhờ chính sách mở cửa. Chúc các bạn học tập hiệu quả !

 

 

Bài viết liên quan